“Anh Mạnh ạ, giáo dục rất đơn giản. Chỉ có 4 chữ, anh với tôi chia nhau. Anh là “Ai cũng được học”. Còn tôi là “Ai cũng học được” 

Loay hoay trên mạng đọc được câu phát biểu này của GS Hồ Ngọc Đại; tôi giật cả mình, đánh rơi quyển luận án xuống bàn. Kì diệu thật, cuộc đời học hành 20 năm của mình hóa ra cũng chỉ xoay quanh có 4 chữ đơn giản ấy ¨Được học¨ và ¨Học được¨.

Năm lên 5, mẹ dẫn tôi lũn cũn tới trường, tham gia thế giới sinh viên chữ to. Tháng 9 nắng vàng, tôi ¨được đi học¨. Mẹ dặn ¨Con ngồi học ngoan, không được quay ngang quay dọc. Thế mới là học sinh giỏi¨. Giấc mơ học sinh giỏi bó buộc đứa bé 5 tuổi ngồi im phăng phắc cả buổi học, tới buồn tè cũng không dám xin cô. Và đó là tất cả những gì diễn ra trong năm học đầu đời. Cuối năm, tôi đứng nhất lớp dù chương trình thực nghiệm khó nhằn. Vấn đề là từ đứa bé hiếu động ham chơi, tôi thành con nhóc thụ động, đêm đêm thức tới 10h để làm xong bài tập buổi học thêm sáng, buổi học chính chiều.

Lớp 2, tôi bắt đầu học toán với tập hợp, sơ đồ ven, và phép cộng 0,1. Tôi bắt đầu phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Bống bang trong khi các bạn bắt đầu ¨Con lợn nhà em to bằng cái phích¨. Tôi lần đầu cầm quyển sách tiếng anh với ¨It is a pen. That is a book¨. Lần đầu tiên trong đời tôi khóc nức nở vì tụt hạng xuống thứ 4.

Lớp 3, mẹ giải phóng tôi về với tuổi thơ. Tôi bỏ rơi lớp học chuột bạch, quay về với ¨con lợn nhà em to bằng cái phích¨. Rồi như sợ tôi thua kém, hè mẹ cho tôi đi nghỉ  ở lò luyện thi. Tôi luyện thi vào lớp 4 chọn thành phố.

Tôi bắt đầu những bài tính đố khi lên 8. Dirichlet hay phép suy luận từ cuối trở thành trò chơi của lớp học. Trong cơn mê, tôi lẩm nhẩm ¨Vừa gà vừa chó, bó lại cho tròn, 36 con, 100 chân chẵn¨. Tôi ¨được học¨ và ¨học được¨ nên lớp 5 lại cuồng cuống với vòng thi trường, thành phố, tỉnh, quốc gia. Ở cái tuổi người ta khóc vì con búp bê gẫy chân thì tôi khóc vì không được giải. Đến tận 4 năm sau học chuyên toán tỉnh, tôi vẫn cầu đó chỉ là 1 giấc mơ dài, tỉnh dậy tôi sẽ lại là học sinh lớp 5 được đi thi quốc gia.

Tuổi 15, tôi bắt đầu xa mẹ để đi học trường chuyên quốc gia.  Có người bạn  hóa trầm cảm ngay bên hông tôi, mà tôi không hay biết. Cái chuỗi ngày với việc ¨được học¨ những điều cao siêu, thú vị luôn làm tôi hứng khởi nên ¨học được¨.

Tôi ¨được học¨ tới đại học. Tôi ¨học được¨ tới thạc sĩ. Ngất ngư cỡ tôi cũng được vinh danh trong hội thủ khoa trường, cầm trong tay bằng thạc sĩ xuất sắc. Cận 5 diop, tôi bắt đầu chinh phục con đường tiến sĩ. Ở tuổi 25, vô vàn người Việt trẻ làm được thế và hơn thế. Không phải tất cả chúng tôi đều giỏi, bởi chúng tôi được định hướng tốt. Chúng tôi là những con gà công nghiệp khỏe mạnh, lông bóng bảy và gáy xa, nhưng chưa chắc biết cách kiếm giun.

Trong những việc cần làm trước năm 30 tuổi của mình, tôi luôn muốn về thăm lại những thầy cô đă dạy mình từ hồi tí xíu. Tôi là một hạt mầm khỏe được gieo trên miền đất mỡ màng với nắng và gió. Tôi được tưới tắm kĩ bởi cha mẹ và thầy cô. Họ gật gù: tôi không giỏi nhưng ¨học được¨. Tôi đi học, cha mẹ dạy ¨80% thành công là ở trò, nên con phải cố gắng¨. Nếu trò mà gắng, thầy mà tâm huyết; đúng là ai cũng ¨học được¨.

Nhưng tới cái ngưỡng tiến sĩ rồi thì tôi giật mình ¨Liệu có học được không?¨

Ở Pháp, hàng năm có bao nhiêu kẻ làm tiến sĩ? Tôi không biết, nhưng tôi biết đa phần là dân châu á. Không phải dân Pháp không ¨học được¨ mà họ không thích phí thời gian tiền bạc cho học vị này. Nhưng từ khi suy thoái kinh tế, thầy tôi bảo 30% sinh viên pháp chịu đi làm Tiến sĩ. Khi khó xin việc làm thì họ cân nhắc về việc ¨được học¨. Đa phần họ tham gia dự án giữa trường đại học và công ty. Đó là bàn đạp cho việc kiếm việc sau này. Họ ¨học được¨ mẹo này từ khó khăn.

Tôi có nhiều người bạn đi học Tiến sĩ. Vài người trong số họ muốn trở thành giảng viên bởi các bạn khao khát được mang cái hay trong việc học chia sẻ với người khác. Bạn bảo ¨Trò ngủ trong lớp là lỗi của thầy, chúng nó hư nó dốt cũng là do thầy, bởi vậy đừng trách nó; giận nó; hãy trách mình¨. Vài người đi học vì đau đáu cho nỗi niềm khoa học nước nhà. Tôi sung sướng vì có một thế hệ nhà giáo , nhà khoa học việt nam tuyệt như vậy.

Còn tôi, tôi đi học tiến sĩ vì lẽ gì? Hình như tôi đang làm to tát cái chức danh ấy. Làm tiến sĩ cũng chỉ là hoàn tất 1 công trình khoa học mà thôi. Từ tiềm thức có lẽ tôi còn ham chút tri thức mới. Còn từ thực tại, tôi còn ham chơi. Tôi cố trì hoãn tuổi trẻ của mình, tránh xa cơm áo, gạo tiền, sữa bỉm, để dọc ngang các vùng đất. Chừng nào còn bay nhảy; tôi hãy còn trẻ.

Làm tiến sĩ không chỉ là đầu to mắt cận mà còn là hành trình khám phá bản thân. Hạnh phúc là trên con đường tìm kiếm. Khi còn ¨được học¨, tôi tin mình còn ¨học được¨.

8 thoughts on “Học được và được học

  1. bài này mình đọc đc trên ngoisao.net …
    rất tò mò tác giả là ai nên search ra wordpress này
    viết hay thật, cứ tưởng như bạn viết cho cả những người khác trong đó có mình :))

    chúc bạn 1 ngày tốt lành.

  2. Oi, Nga dinh lam nha van nua sao. Em nhieu tai qua lam chi ko yeu qui noi nua ma chuyen sang …ton tho do. Chi dam nhin tu xa.
    Hehe, lam tien si la 1 cach tot de kham pha cuoc doi em a, ma tri thuc cung thuoc ve do, tien the tranh thu (nhieu thoi gian) kham pha not may cai khia canh hay ho khac 🙂

  3. Cám ơn bài viết của em nhé. Chị đọc mà thấy mình trong đó, mặc dù chị không có một quá khứ ‘trường chuyên lớp chọn’ như em 🙂
    Nếu em còn ở Pháp thì mình làm quen gặp nhau được không, chị cũng ham chơi giống em lắm 🙂

  4. Chào em,
    Cám ơn em đã trả lời chị. Chị ở ngoại ô Paris, thỉnh thoảng cũng vào quận 13 đi chợ 🙂
    Bao giờ có duyên gặp em nhỉ? Em đi học có bận lắm không? Khi nào em rảnh thì hẹn nhau đi ăn, đi dạo hay đi uống cafe nhé (em có email không thì cho chị xin, email của chị thì em đã có trong formulaire de commentaire rồi đó).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s