Ireland là xứ rất thú vị, giống như bạn rơi vào một công viên xanh bất tận, chỉ cỏ, đồi, biển trời và mưa tất cả các mùa.

Ở Ireland có 7 kì quan. 6 trong số đó là thiên nhiên kì vĩ, kì quan duy nhất – bức tường Hòa Bình ( Peace wall) do con người tạo ra lại nằm ở Belfast, thủ phủ của North Ireland – vùng đất vẫn còn thuộc về vương quốc Anh. Belfast gồng mình vác trên vai bức tường Hòa Bình, trong khi tranh chấp vẫn còn xảy ra trên từng con phố. Belfast với trái tim thuộc về Ireland và bộ óc hướng về nữ hoàng Elizabeth II. Belfast vẫn vậy, luôn phức tạp với mâu thuẫn nội tại. Chỉ đơn giản như việc rác nằm đầy trên những con phố, dưới cả những biển cấm ¨Xả rác phạt ngàn pounds¨.

Hàng nghìn năm trước, dân Viking đưa thuyền ra biển bắt đầu công cuộc chinh phục thế giới. Từ vùng đất lạnh giá, những chiến binh quả cảm đã ra đi tìm mặt trời và phát hiện ra một vùng đất toàn mây mịt mùng – Ireland. Thế mà người Ireland bây giờ phải xấu hổ thừa nhận: văn hóa của họ chẳng còn nét tổ tiên, mà chỉ mang đầy sắc thái Anh Quốc.

Thế kỉ 16 người Anh chạy sang Ireland mang đến sự ngổn ngang cho đất nước này. Đa phần dân Ireland theo đạo thiên chúa (Catholic), trong khi nước Anh bấy giờ mang tôn giáo Protestant. Sự việc này bắt nguồn từ việc Henry VIII mê đắm Anne Boverly đòi phế truất hoàng hậu Catherine xứ Aragon. Giáo hội bác bỏ yêu cầu đổi ngôi hoàng hậu, nước Anh ương ngạnh tách ra, tự chọn cho mình tôn giáo Protestant. Quyết định mù quáng của Henry VIII đã xô nước Anh vào trận chiến chống lại Vatican vốn được chống lưng từ những cường quốc ngoan đạo lớn mạnh như Pháp, Tây Ban Nha. Chuyện tình dữ dội ấy cuối cùng kết thúc trong máu và nước mắt. Henry VIII đau đớn chặt đầu Anne nhưng con gái bà Elizabeth I tóc đỏ kiêu kì đã không hề lùi bước. Khi thành nữ hoàng, bà mặc áo giáp ra chiến trường đánh lại quân đội Tây Ban Nha. Sự kiên cường của nữ hoàng đồng trinh đã mang tới cả thời kì vàng son cho Anh Quốc nhưng cũng đồng thời kéo dài vô tận con đường dẫn tới thành Rome.

Có 1 chuyện thú vị mới đọc được trên báo đó là nữ hoàng Elizabeth I thực ra là nam giới. Do công chúa tóc đỏ không may chết vì bệnh đậu mùa lan ở vùng quê nơi nàng đi dưỡng bệnh, bà quản mẫu lo sợ Henry VIII trách mắng nên đã tráo tạm 1 bé trai. Bé trai này có khuôn mặt thanh tú nên cho ăn mặc đẹp cũng xinh như gái, đã qua mắt được ông bố say xỉn. Sau này khuôn mặt ấy dậy thì mang đầy nét nam tính, đến nỗi bây giờ nhìn lại những bức chân dung nữ hoàng ai cũng thấy khô cứng, xấu xí, nhưng kiên cường. Đó là câu chuyện của nước Anh.

Khi vượt biển, chiến thuyền Anh Quốc không chỉ mang người mà cả tôn giáo mới sang áp chế dân Ireland. Họ đã gây nên những cuộc chiến lâu dài và mòn mỏi nhất. Ban đầu là cuộc chiến chống thực dân rồi dần dà trở thành chiến tranh tôn giáo. Người Ai-len đánh lại người Anh, rồi tới người Ai-len theo Catholic xung đột với Ai-len theo Protestant. Nội chiến khi ngấm ngầm, lúc bùng nổ, nhưng chưa bao giờ chấm dứt trong lòng một đất nước nhỏ bé. Điều đó không thấy rõ ở nơi ăn chơi rực rỡ như Dublin, nhưng lại hằn nét ở thành phố cảng Belfast.

Việc đầu tiên tới Belfast, mọi người thường ào tới các hãng du lịch ¨Cho em một Black taxi tour¨. Có cái gì ở xe taxi màu đen ấy? À thì, đó là cái tour đáng đi xem nhất ở đây.

IMGP2628Chiếc Taxi đen

Black taxi tour không đắt cho câu chuyện 1 đất nước. 30pounds/1 xe, số lượng người nhiều nhất là 3. Sáng ra, taxi đỗ xịch trước cửa nhà và sẽ trả về tận cửa. Chú taxi kiêm dẫn tour tươi cười xách hộ valy rồi luyên thuyên về tất cả cảnh sắc trên đường. Bánh xe lăn đi từ con đường Lisburn, chạy qua Botanic garden, bảo tàng Uster, rồi từ từ vượt qua trường đại học bự nhất Queen’s university. Xe đi trên con đường chính rồi rẽ trái đi vào vùng đất khác lạ, khác lạ so với phần sầm uất trẻ trung còn lại của Belfast, bởi vì nó giấu trong mình quá khứ.

IMGP2662 IMGP2602

Tòa thị chính và trường đại học Queen’s university

Vùng đất quá khứ là nơi những họa sĩ tự do khắc họa nên lịch sử đấu tranh của dân Ai len với chính phủ Anh Quốc. Họ chỉ mới vẽ tầm 10 năm trở lại đây, nhưng những sự kiện có thể từ những thế kỉ 19. Họ vẽ, chính quyền xóa, họ lại vẽ. Họ vẽ nhanh như một phép thuật, qua một đêm bức tường xám đã phủ kín màu. Dần dà, chẳng ai nghĩ tới chuyện xóa chúng nữa. Những bức tranh sống động ấy được dân Bắc Ai len gọi là những tấm gương. ¨Vì sao lại là những tấm gương¨ tôi hỏi. ¨Bởi hình trong những tấm gương là sự phản ánh thực tế, không phải là những sản phẩm nghệ thuật của trí tưởng tượng như tranh vẽ¨ chú taxi hào hứng. Dĩ nhiên nó cũng không phải là những bức ảnh, hình trong ảnh là một khoảnh khắc, còn thế giới trong gương có chiều sâu, có sự chuyển động, có sự khác biệt từ những góc nhìn. Như khi soi gương, tôi thấy mình y nguyên, còn người khác cùng đứng trước tấm gương đó sẽ thấy mặt tôi méo xệch, dị thường. Những tấm gương ở Belfast mang cái nhìn đa chiều cho người xem và một cách nào đó nó làm tôi sợ hãi.

Taxi dừng ở tấm gương đầu tiên dẫn vào vùng đất quá khứ, đó là bức tranh về nạn đói kinh khủng xảy ra năm 1845, người Ai-len gọi nó là Gorta Mór (great hunger). Nạn đói tàn khốc bùng phát ở phía nam Ireland, do dịch bệnh khoai tây hoành hoành ở châu Âu thời đó. Nguồn thực phẩm kiệt quệ, những người đàn ông ra đi tha hương tìm việc, đàn bà trẻ em lao lưng trên những cánh đồng nay đã chẳng còn gì. Nông dân Ai-len đối mặt với cái chết, hàng ngày, hàng giờ. Tệ hơn nữa khi dân làm thuê không nộp đủ, những chủ điền người Anh đốt nhà, lấy đất, không cho họ một mái nhà, một đường về. Người nghèo chết dọc đường, trên những mảnh đất lạ. Những khuôn mặt hốc hác, cánh đồng khô khốc, ngôi nhà tốc mái, Ai len đã có thời kì đau thương đến thế. 1 triệu người là một con số mất mát quá lớn. Trong khi đó dân Anh ở miền Bắc vẫn phè phỡn no đủ. Đây chính là giọt nước tràn ly, khiến cuộc nổi dậy của dân Ai len chống lại thực dân Anh mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

IMGP2619

The great hunger

Những cuộc nổi dậy ở Ailen thường manh mún, dễ lên dễ dập như diêm trước gió. Mãi tới cuối thập kỉ 70, sự hà khắc của chính quyền Thatcher mới thực sự châm ngòi cho những cuộc biểu tình. Thời kì này, sự nổi loạn của dân Ailen làm chính quyền khó chịu, họ dùng bàn tay thép truy sát tới từng con đường, mái nhà. Chú taxi rầu rĩ kể: lúc đó, đàn ông thường bị bắt vô căn cứ, có thể trên đường đi làm, hay trong bữa tối, thậm chí khi đang ngủ. Có những người phụ nữ làm cảnh giới, họ thấy bóng quân đội liền lấy nắp thùng rác nên xuống đường. Âm thanh loang ra, đàn ông nhảy qua cửa sổ nhà chạy trốn. Nhiều người không kịp. Họ bị áp giải vào nhà tù, không phải nhà tù mà là những cái chuồng sắt ở bên ngoài thành phố. Họ bị tra khảo chẳng vì gì cả. Họ có thể chết, trong khi vợ con nheo nhóc ở nhà. Thời đó gia đình Catholic thường có từ 5-10 đứa con, sống trong ngôi nhà chật hẹp, khổ sở, còn người Protestant chỉ có 2-3 đứa con, sống trong những biệt thự xa hoa. Sự phân biệt tôn giáo, giàu nghèo kinh khủng và vô lý.

Đỉnh điểm là khi Thatcher bỏ đói 10 người tù tới chết. Người dân Ailen phẫn uất vô cùng ¨Con chó còn không thể bỏ đói, sao con người có thể làm vậy¨, nhân quyền và dân quyền lên tiếng. Cuộc biểu tình Blanket năm 1976 được lột tả trong tấm gương, mọi người quấn chăn ra đường, tay cầm bức ảnh tù nhân, phản đói chính quyền Anh. Cuộc chiến đẫm máu thực sự bắt đầu; kéo dài tới những năm 80 và vẫn còn day dẳng cho tới thế kỉ 21. Khi Thatcher chết, dân Ailen  đã ăn mừng như chưa bao giờ hạnh phúc đến thế. ¨Chúng tôi căm ghét bà ta¨.

 IMGP2627

Cuộc chiến cuối thập niên 70

IMGP2635

Thatcher trong tầm ngắm

 IMGP2639IMGP2641

Belfast đổ nát và tưởng niệm người ngã xuống

IMGP2638 IMGP2636

Trước khi tới Ai len tôi không hề biết gì về cuộc nội chiến ở đây. Tới cả quốc kì, tôi đã nghĩ 3 màu cờ ấy thật khác. Tôi tưởng màu da cam của đất, màu xanh của cỏ và màu trắng của trời, Ailen của thiên nhiên. Thực tế không phải thế. Màu xanh của Prostetant, màu cam của Catholic và màu trắng của hòa bình. Họ ước mơ sau những cuộc xung đột đẫm máu, Ai len sẽ như con phượng hoàng đự đốt cháy mình để hồi sinh.

IMGP2620

Cuộc chiến bùng nổ 1975

Và khi đó hòa bình sẽ tới. Bình yên về cho mảnh đất Belfast vẫn còn tranh chấp. Xung đột vẫn còn, kẻ Catholic vẫn ghét người Protestant. Mâu thuẫn của người Ailen và người Anh vẫn còn đó, trong chiếc áo T-shirt ở tiệm souvenir, sự giận dữ ngập tràn:¨Titanic was built by Irish men and sunk by an English man¨( tàu Titanic được đóng bởi người Ai len, rồi chết chìm trong tay một người Anh). Không còn sự thật nào phũ phàng hơn thế.

Những tấm gương biết nói lời đau khổ. Những tấm gương ghi ơn người ngã xuống. Những tấm gương phẫn uất. Những tấm gương rất nhiều, rất dài, rất lớn. Những tấm gương vẫn còn đó. Và bức tường hòa bình  với bao ước mong, hi vọng. Mọi người trên toàn thế giới vẫn đang tới, viết lên bức tường những chia sẻ, nguyện cầu ¨Ai len độc lập¨. ¨Sẽ không xa đâu¨ chú taxi quả quyết.

 IMGP2646  IMGP2649

IMGP2651

IMGP2645

Kì quan thứ 7 của Ailen : 5km của bức tường hòa bình xây dựng giữa khu vực người Catholic và người Protestant

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s